polski Polska  małopolskie  oświęcimski   Moje Podwórko   |  Poczta 
Portal / Historia Środa - 30 wrzesnia 2020 Geraldy, Honoriusza, Wery    "Granica między dobrem i złem nie przebiega pomiędzy ludĄmi, ale przez człowieka" - autor nieznany
Menu
Biuletyn Informacji Publicznej
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej
Gminna Bibliotek Publiczna
ePUAP
Rozkład Busów
Historia

Z HISTORII PRZECISZOWA

Opracowanie Pani mgr Grażyny Stokłosy  - warto odwiedzić i przeczytać


   Przeciszów został założony prawdopodobnie w XIII wieku przez rycerzy pochodzenia niemieckiego. Pierwotnie wieś nazywała się Przejców lub Przeticzów. W latach 1325-1327 wzmiankowany jest kościół parafialny w Piotrowicach, a w 1385 roku erygonowano kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia św. Jana Chrzciciela. W XIV wieku Przeciszów był własnością niejakiego Gothardusa, około 1441 roku przechodzi w ręce Mikołaja Myszkowskiego, a od 1488 roku należy do kasztelana oświęcimskiego Piotra Myszkowskiego. W rękach rodziny Myszkowskich wieś pozostawała przez dłuższy czas.

    W XVI wieku, kiedy właścicielami wsi byli Jan (kasztelan oświęcimski) i Jerzy (referendarz koronny) Myszkowscy nastąpił rozwój rybactwa i hodowli ryb w okolicach Przeciszowa, Zatora i Spytkowic. W 1513 roku dziedzicem wsi Przeciszów i Spytkowice był Wawrzyniec Myszkowski. W XVI wieku w Przeciszowie rodzina Myszkowskich próbowała szerzyć kalwinizm - jedną z odmian reformacji. Miejscowy kościół został prawdopodobnie zamieniony na zbór, jednak późniejsze działania kontrreformacyjne doprowadziły do powrotu dawnych stosunków religijnych w tej miejscowości. W 1578 roku wieś odziedziczył biskup krakowski Piotr Myszkowski, który zahamował rozwój kalwinizmu w Przeciszowie. Dopiero w 1627 roku właściciele Ferdynand i Władysław Myszkowscy podarowali Przeciszów dominikanom z Krakowa. Po 1772 roku rząd austriacki skonfiskował wieś i sprzedał ją hr. Przerębskim herbu Nowina. W latach 1816-1818 Łucja Przerębska ufundowała nowy kościół. Po 1830 roku Przeciszów zakupili Stanisław i Anna Wąsowiczowie, w 1833 roku Anna Wąsowiczowa przekazuje wieś swojemu pierwszemu mężowi Aleksandrowi Potockiemu. W 1845 roku wieś przejmuje Maurycy Wąsowicz - uczestnik Powstania Styczniowego, który był założycielem hodowli bażantów. Z tego okresu pochodzi nazwa Bażanciarnia uroczyska leśnego w Przeciszowie. Od XIX stulecia aż do 1945 roku wieś stanowiła własność Potockich z Zatora.

   W roku 1884 oddano do użytku linię kolejową Kraków - Oświęcim. Rok wcześniej ukończono budowę murowanego budynku dworca kolejowego w Przeciszowie. W roku 1888 drewniany, kryty słomą budynek szkoły zastąpiono obiektem murowanym, a w 1890 roku na terenie wsi Przeciszów znajdują się 3 karczmy, gorzelnia, młyn, cegielnia i 4 folwarki.

    W 1895 roku zakończono budowę kościoła parafialnego pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny w Piotrowicach. Pierwsza Ochotnicza Straż Pożarna w Przeciszowie powstała w 1911 roku.
   Po II wojnie światowej Przeciszów jako gromada należał do powiatu oświęcimskiego. W latach 60-tych i 70-tych ma miejsce budowa wodociągu wiejskiego oraz gazyfikacja wsi. Obszar wiejski podlega procesowi urbanizacji społecznej i przestrzennej. W 1975 roku utworzono gminę Przeciszów leżącą (po zmianie podziału terytorialno - administracyjnego) w województwie bielskim. Reforma administracyjna z 1999 roku wprowadza gminę Przeciszów do starostwa oświęcimskiego i województwa małopolskiego.
   Z historią Przeciszowa niepodzielnie związany jest trakt komunikacyjny przebiegający przez teren gminy. W XV wieku był to jeden z najstarszych i najważniejszych szlaków komunikacyjnych wiodących z Ukrainy przez Kraków, Zator i Przeciszów do Oświecimia i dalej w kierunku Austrii i Czech przez Bramę Morawską. Posiadał on zarówno znaczenie handlowe, jak też służył do przeprawiania wosk tatarskich oraz wojsk polskich i innych narodowości. Od XV wieku był to szlak miedziowo-solny, którym słynny ród węgierski Thurzonów wwoził i wywoził towary takie jak: spiż, miedź, rudy metali, węgierskie wina, a z Polski ołów z Olkusza, sól z Wieliczki i woły z Małopolski.

 

Herb Gminy Przeciszów

Herb to ustalony według określonych zasad zwanych sztuką heraldyczną znak osoby, wspólnoty rodzinnej (rodziny lub rodu), wspólnoty terytorialnej: politycznej (państwa) lub samorządowej (województwa, powiatu, miasta, gminy), bądź wspólnoty zawodowej (cechów i korporacji, jak np. uniwersytety i inne szkoły wyższe) czy wspólnoty kościelnej (kapituły, zakony, klasztory). Ponieważ pierwotnie, czyli w dojrzałym średniowieczu, był przede wszystkim znakiem bojowo-rozpoznawczym, stąd też sztuka heraldyczna przewiduje dla niego postać godła umieszczonego w polu tarczy i oba te elementy każe barwić podstawowymi i kontrastowymi barwami.

Przy projektowaniu Herbu Gminy Przeciszów wykorzystane były:

  • Najdawniejsze stosunki własnościowe na terenie gminy Przeciszów;
  • Historyczne związki gminy z sąsiednim Zatorem;
  • Miejscowa tradycja historyczna (zabójstwo Jana (Janusza) V, księcia zatorskiego przez Wawrzyńca Myszkowskiego.

Ponieważ wieś Przeciszów oraz pobliskie stawy należały przez wiele lat (od 1 połowy XV w. aż do 1620r) do rodziny Myszkowskich postanowiono w herbie gminy Przeciszów nawiązać do herbu Jastrzębiec tej właśnie rodziny.  Herb ten przedstawia w polu błękitnym podkowę srebrną na opak z takim też krzyżem kawalerskim pośrodku; w klejnocie srebrny jastrząb o złotym dziobie i szponach. Uznano, że lepiej będzie sięgnąć nie po godło, lecz po jego klejnot, ponieważ jest to tzw. Klejnot mówiący (herb nazywa się tak samo jak klejnot tj. Jastrzębiec)  przez co będzie on bardziej zrozumiały przez współczesnych mieszkańców gminy od podkowy z krzyżem, które występowały w wielu herbach szlacheckich zatem ich identyfikacja wymaga specjalistycznej wiedzy.

Klejnot wraz herbem Myszkowskich

W herbie Gminy Przeciszów postanowiono połączyć motyw z herbu Jastrzębiec Myszkowskich, czyli jego klejnot przedstawiający srebrnego jastrzębia z motywem zaczerpniętym z herbu Zatora, tj. z dwoma mieczami.  Ponieważ Herb Zatora przedstawia w polu czerwonym trzy miecze, dokonano tutaj tzw. uszczerbienia, czyli odjęcia jednego miecza, na znak historycznej i heraldycznej „młodszości” Przeciszowa.

Herb Zatora

Miecze w herbie Przeciszowa są jednak nawiązaniem nie tyko do herbu  Zatora, lecz także do faktu zabójstwa mieczem ostatniego władcy księstwa Zatorskiego Jana (Janusza) V przez Wawrzyńca Myszkowskiego 17 IX 1523r. Ponieważ Wawrzyniec Myszkowski zabił księcia Mieczem przyjęto jako wzorce plastyczne dla mieczy Herbu Przeciszowa późnogotyckie miecze z przełomu XV/XVI w.

 

Herb Przeciszowa

Poprawny opis heraldyczny herby Przeciszowa powinien brzmieć:

Herb gminy Przeciszów przedstawia w polu czerwonym dwa srebrne miecze sztychami do siebie,
 o rękojeściach złotych między którymi srebrny jastrząb o dziobie i szponach złotych.